pura-coaching-bladeren-7

Afwijzingsgevoeligheid (Rejection Sensitivity)

pura-coaching-ellen-stoppels-wandelcoaching-training-mentaal-psychologie-friesland-drenthe-5-vk

Hoewel afwijzingsgevoeligheid geen kenmerk is van hoogsensitiviteit hebben veel HSP hier wel mee te maken. Afwijzingsgevoeligheid ontstaat door eerdere opgedane ervaringen waarin er sprake is geweest van afwijzing. Je hebt net iets te vaak gehoord dat je anders bent, je aanstelt of te gevoelig reageert. Je werd misschien buitengesloten van groepjes, bent gepest of er was in de thuissituatie geen ruimte en aandacht voor je gevoeligheid.

Afwijzingsgevoeligheid kan ontstaan door kleine gebeurtenissen maar ook door traumatische ervaringen als mishandeling en misbruik. Het zijn ervaringen die maken dat je het gevoel hebt gekregen dat je anders bent en dat er wel iets mis met je moet zijn.

Ik vergelijk afwijzingsgevoeligheid (Rejection sensitivity) met het wachten voor een lege rotonde. Stel dat de auto’s die, normaal gesproken, op de rotonde rijden je verleden zijn.

  • Er rijdt er eentje waar je ouders in zitten, die ondanks al hun goede intenties je niet hebben kunnen geven wat je nodig had.
  • Dan rijdt er ook nog een autootje rond met je klasgenootjes uit het basisonderwijs. Ze vinden je raar, een aansteller en hebben je gepest.
  • Achter het stuur van de auto’s die volgen zitten je teamgenootjes, familie, studiegenoten of buurtgenoten die allemaal op hun eigen manier hebben bijgedragen aan jou gevoel van ‘’anders’’ zijn.

De auto’s op de rotonde uit je verleden hebben je geleerd dat ‘’anders’’ zijn niet normaal is en negatieve reacties uitlokt. Met het ouder worden heb je je leren aanpassen, je weet inmiddels welk gedrag wel en niet gepast is, wat er van je verwacht wordt en je hebt een aantal beschermingsstrategieën ontwikkelt die je behoeden voor het nare gevoel van afwijzing.

  • Je hebt net als alle andere weggebruikers een mini Cooper gekocht maar op het moment dat de groep voor milieuvriendelijk gaat koop je net als hen, een fiets.  (pleasegedrag).
  • Je hebt je mini ingeruild voor een vrachtwagen. Dit uiterlijk vertoon van stoerheid geeft je een sterk gevoel. Het beschermt je dat je van de weg wordt geduwd, je bent niet te raken.
  • Je houdt je natuurlijk keurig netjes aan de regels. Je bent wel de laatste die een overtreding zou maken. Een bon voor fout parkeren? Dat gaat je echt niet gebeuren (perfectionisme).

Self fulfilling prophecy

En nu ben je volwassen, in het bezit van een rijbewijs en sta je met je afwijzingsgevoeligheid in de kofferbak voor een lege rotonde te wachten. Je weet uit eerdere ervaringen in het verkeer dat er op een rotonde auto’s rijden. Je maakt een voorspelling op wat komen gaat, welke auto komt het eerst voorbij rijden en wat kun je daarvan verwachten (Self fulfilling prophecy). Je houdt je voet op de rem en terwijl je vol spanning staat te wachten op wat komen gaat stapelt het verkeer zich achter je op. Ze begrijpen niets van jou manier van weggebruik, raken geïrriteerd, beginnen te claxonneren en tot overmaat van ramp staat één van de achterliggers plotseling gefrustreerd op je raampje te tikken. Dit was niet bedoeling, het wachten voor de lege rotonde had je moeten beschermen voor het gevoel van anders en afwijzing maar in plaats daarvan krijg je nog meer van hetzelfde door de bestuurders die achter je staan te wachten en jou actie helemaal niet begrijpen. Het is wederom een bewijs dat je anders bent en dat het aan jou ligt.

Het hoogsensitieve brein verwerkt anders, diepgaander

Het hoogsensitieve brein verwerkt anders, diepgaander, waardoor gebeurtenissen van afwijzing sterker worden ervaren. HSP willen graag goed doen en zijn daarin sterk gericht op de ander, zelfs als er voldoende tussenruimte zou zijn op de rotonde om in te voegen blijven ze stilstaan en laten de ander voor gaan (vermijden). Een afwachtende houding die niet alleen veel schade doet aan je zelfbeeld en zelfvertrouwen maar zoals je hebt kunnen zien ook voor veel verwarring kan zorgen bij anderen. Die weten immers niet wat je wilt! Logisch want je weet het zelf ook niet. Afwijzingsgevoeligheid kan je in een behoorlijk isolement duwen waarin je je niet alleen afsnijdt van je ware zelf maar ook van de mensen om je heen. Eigenlijk onthoudt je jezelf het recht om tot ware bloei te komen.

Stappen maken in je afwijzingsgevoeligheid doe je door je eigen gedrag en gevoelens te bezien.

  • Welk autootje heeft ervoor gezorgd dat je gevoelens van afwijzing ervaart. Wie of wat heeft er toe bijgedragen dat jij het niet kan, dat jij het niet waard bent, dat het aan jou ligt. Blijf feitelijk en schrijf de gebeurtenis op. Dit geeft overzicht en duidelijkheid en maakt het mogelijk het gevoel van afwijzing in een kader te plaatsen. Je bakent het af in een stukje geschiedenis, het is een deel van jou die je weliswaar een zeer naar gevoel hebben gegeven maar niet leidend zijn voor het heden. Is deze terugblik, door ernstig trauma, te confronterend, vraag om hulp.
  • Werk aan je zelfbeeld. Schrijf eens op wat je allemaal wel kan. Het zijn je kwaliteiten en van klein naar groot begin je met de meest eenvoudige dagelijkse dingen. Ik kan afwassen, de hond uitlaten, naar school gaan, een boek lezen, een maaltijd voor mijn moeder maken. Sluit af met “Ik kan over mijzelf schrijven’’. Daar heb je een bijzonder mooi talent te pakken.
  • Besef je dat door de diepgaande verwerking een gebeurtenis van afwijzing als een mokerslag kan binnenkomen. Een opgetrokken wenkbrauw, een opmerking of blik van de ander is soms al genoeg om het gevoel van afwijzing opnieuw te ervaren. Zie je wel, ik ben anders, het ligt aan mij. Is dit echt zo, kun je gedachten lezen, ben je aan het invullen voor die ander? Wiens waarheid is dit?
  • Creëer zelfvertrouwen door te doen. Bekijk eens dit filmpje en zie hoe Jia Jang zijn afwijzingsgevoeligheid te lijf ging. Je hoeft het natuurlijk niet zo rigoureus aan te pakken als Jia Jang. Een eerste kleine stap is iemand iets vragen waarbij er een kans bestaat dat je wordt afgewezen. Vraag een mede shopper of je zijn of haar winkelwagentje eventjes terug zal zetten. Ga onaangekondigd bij een bekende op bezoek. Wil je jezelf extra uitdagen? Ga rond etenstijd, de meeste Nederlanders vinden dit niet zo prettig. Ervaar gewoon eens wat er gebeurt.

Wil je werken aan een positiever zelfbeeld? Wandel dan mee met ”Het zelfportret”