pura-coaching-bladeren-5

Onderprikkeling

burn-out-stress

Te weinig goede prikkels geeft stress

Het overviel mij in het laatste jaar dat ik in de Palliatieve thuiszorg werkte. Terwijl ik in één van mijn meest mooie ‘zorgen’ zat raakte ik in onderprikkeling. In de 24 uur dat ik bij de client thuis was werd ik steeds vaker overvallen door een gevoel van zinloosheid en verveling. De zorg voor, het aanwezig zijn, het raakte mij niet meer, de motivatie, de aandacht was weg. Ik voelde mij lusteloos, moe en wilde eigenlijk gewoon naar huis. Ik voelde mij naar en ging zonder goed te beseffen waarom ‘op zoek’. Mijn taak hier zat erop en hoewel maar weinig mensen deze stap begrepen zette ik een punt achter mijn werk in de terminale zorg. In december 2019 sloeg ik voor de laatste keer de deur van de imposante boerderij, en de evenzo bijzondere bewoner daarvan, achter mij dicht.

Ziek van verveling

Onderprikkeling is precies het tegenovergestelde van overprikkeling. Je krijgt te weinig kwaliatief goede prikkels en wordt ziek van verveling. De symptomen zijn vergelijkbaar met overprikkeling wat maakt dat we ons gemakkelijk kunnen vergissen in wat we nodig hebben. Moeten we het bij een teveel aan prikkels het rustiger aan doen, bij onderprikkeling is het zaak om in actie te komen, anders raak je bore-out. Deze toestand van verveling is een valkuil voor HSP. Met name de high sensation seeker, hoogbegaafden en mensen met een laag zelfbeeld zijn gevoelig voor onderprikkeling.

Lage waardes van dopamine zijn verantwoordelijk voor het zinloze gevoel

Dopamine is een neurotransmitter en is verantwoordelijk voor ons algeheel gevoel van geluk en welbevinden. Verder speelt het een belangrijke rol bij motivatie, concentratie, het geheugen en de motoriek. Wanneer we taken afronden of bijvoorbeeld een compliment krijgen dan zal ons brein dit belonen met het afgeven van dopamine. Deze gift geeft je een fijn gevoel. Dopamine is dus een beloningsstofje en zal bij het ervaren van het prettige gevoel je aanmoedigen om soortgelijke acties opnieuw te doen.

Het sensatiezoekerssysteem bij de High sensation seeker

Marvin Zuckerman (hoogleraar psychologie) deed jarenlang onderzoek naar de sensation seeker. Op basis van zijn theorie heeft een sensation seeker de volgende kenmerken:

  • Het zoeken naar nieuwe ervaringen
  • Het zoeken naar spanning en avontuur
  • Gevoelig voor verveling
  • Ontremming

Zuckerman stelt dat het brein een sensatiezoekerssysteem heeft. Dit systeem is actiever bij de high sensation seeker en heeft een nauwe relatie met het enzym Mono Amine Oxidase(MOA). Dit enzym breekt o.a. serotonine, noradrenaline en dopamine af. Wanneer de waardes van deze stofjes, die verantwoordelijk zijn voor ons gevoel van geluk en rust, zal een high sensation seeker op zoek gaan naar nieuwe ervaringen om deze neurotransmitters weer aan te maken. Langdurig aanhoudende lage waardes van deze neurotransmitters zorgen voor chronische onderprikkeling die zich laat omschrijven als een algeheel gevoel van zinloosheid. Bij deze vervelingstoestand speelt de lage waarde van dopamine een belangrijke rol. Je ervaart namelijk geen enkel gevoel van beloning/voldoening voor wat je doet. Het ontbreekt aan zingeving. Aan kwalitatief voedende prikkels. Aan activiteiten die bijdragen aan het gevoel van ‘echt leven’.

Onderprikkeling heeft diverse oorzaken

Ik zal het gezicht van de verpleegkundige niet vergeten. Ze stak nog net niet haar wijsvinger op toen ze mij waarschuwde dat ik mij echt moest houden aan de hersteltijd van 3 maanden. Alsof ze rook dat dit toch niet ging gebeuren. 6 weken na mijn ontslag uit het ziekenhuis stond ik, gewapend met een hamer en spijkers, buiten om een kippenhok te gaan timmeren. Het akelige gevoel dat onderprikkeling veroorzaakt dreef mij tot actie.

Onderprikkeling is niet iets wat alleen ontstaat door een baan die je niet voldoende uitdaagt. Chronische ziekte, het herstel van ziekte of teveel sociale moetjes zijn ook een bron waar onderprikkeling ontstaat.

Kom in actie

Bij onderprikkeling overheerst het gevoel van zinloosheid. Het ontbreekt aan activiteiten die je leven zin geven. Zingeving is de betekenis die het leven voor jou heeft, wat je leven echt de moeite waard maakt. Bij zingeving gaat het om de reden waarom jij dingen doet. Zingeving ligt vaak veel dichterbij dan je denkt. Het gaat erom wat jij belangrijk vindt en wilt bijdragen aan de mensen, de wereld om je heen.

Bij onderprikkeling is het zaak dat je goed gaat kijken hoe je je leven hebt ingericht. Het gaat hier dan niet alleen om je werk maar ook om je privé situatie. Sleur en eentonigheid wakkeren onderprikkeling aan maar ook jouw eigen handelen kan hier de oorzaak van zijn. Zo kan het ook zo zijn dat je onderprikkeld bent doordat je in de greep bent van de rol van pleaser of perfectionist.