Gevoelens van afwijzing zorgen ervoor dat je altijd op je hoede bent.
Gevoelens van afwijzing dragen in de kern de extreme angst om afgewezen te worden. Dit zorgt ervoor dat je altijd op je hoede bent. Hoor ik er wel bij? Vinden mensen mij wel aardig? Is wat ik doe wel oké, goed genoeg? Deze verscherpte alertheid zorgt ervoor dat je voortdurend op een laaggradige manier stress ervaart.
Ik vergelijk dit vaak met het bosverhaal. We weten inmiddels allemaal dat er in de Nederlandse bossen ook wolven zijn. Er zullen genoeg mensen zijn die dit niets uitmaakt. Die stappen als vanouds het bos in en zijn niet bezig met de nieuwe viervoeter. Maar er zullen ook mensen zijn die, zodra ze het bos inlopen, toch net even alerter zijn. Met de stappen die ze zetten scannen ze (onbewust) het bos. Hoor ik daar geritsel? Volgens mij zag ik iets! Wat moet ik doen als ik oog in oog kom te staan met een wolf? Wegrennen, in een boom klimmen? Ze zijn op hun hoede, je weet immers maar nooit. Deze mate van verscherpte alertheid ervaar je ook (onbewust) wanneer je gevoelig bent voor afwijzing.
Het ontstaan van afwijzingsgevoeligheid
Afwijzingsgevoeligheid ontstaat door eerder opgedane ervaringen waarin sprake is geweest van afwijzing. Je hebt net iets te vaak gehoord dat je anders bent, dat je je aanstelt of te gevoelig reageert. Misschien werd je buitengesloten uit groepjes, gepest, altijd als laatste gekozen bij gym, of was er in de thuissituatie geen ruimte en aandacht voor jouw gevoeligheid. Of misschien ben jij het kind wat opgegroeid is met ouders die hele hoge verwachtingen hadden of waar de sfeer in huis onvoorspelbaar was. Het zijn ervaringen die maken dat je het gevoel hebt gekregen dat je anders bent, dat het aan jou ligt en dat er dus wel iets mis met je moet zijn.
Zo herken je het bij jezelf
Ik werkte in de thuiszorg. Na een hele drukke route kwam ik terug op kantoor. Aansluitend zou ik naar de uitvaart gaan van een cliënt. Ik moest nog van alles afronden: rapportages schrijven, spullen opruimen, dingen regelen. Ik was druk, gehaast, in de doe-modus. Toen ik het kantoor verliet, stond ik in het halletje om mijn sleutels te zoeken. Op dat moment hoorde ik mijn leidinggevende zeggen: “Dat is ook een rare.”
Wat bedoelt ze daarmee?
Hoezo ben ik een rare?
In mijn hoofd ging het meteen van: ik doe toch zo goed mijn best? Ik heb het gewoon druk. Doe ik het dan niet goed? Ben ik zo vreemd?
Bij afwijzingsgevoeligheid gaat het om de gevoelservaring die je hebt in situaties, en de betekenis die je er aan geeft. Het raakt je diep en, als je bewust bent van je lichaam, voel je vaak ook een fysieke krimp en emotionele pijn.
- Je krijgt een nieuw 6-weeks rooster dat er rampzalig uitziet – dit doen ze om mij te pesten!
- Je stuurt spontaan een enthousiast berichtje in de familie-app. Iedereen heeft het gelezen, maar niemand reageert – dit doen ze altijd bij mij!
- Je leidinggevende geeft feedback op je werk – ik doe het ook nooit goed.
- ’s Avonds na een feestje lig je in bed te piekeren – dat lachje van die ander… was dat wel voor mij, werd ik uitgelachen?
- Je partner maakt een onschuldige opmerking – je voelt je geraakt, reageert heftig of je trekt je juist terug, je tranen slik je weg.
- Je wilt iemand iets vragen en formuleert in je hoofd eindeloos hoe je het zo ‘veilig’ mogelijk kunt brengen – als die ander maar niet boos wordt of geïrriteerd raakt.
- Je wordt niet direct uitgenodigd voor iets (of hoort er later pas over) – ze willen me er eigenlijk niet bij hebben.
- Je deelt iets persoonlijks en de reactie van de ander is minder enthousiast dan je hoopte – zie je wel, het boeit ze niet, ik ben niet interessant.
- Je hebt een huilbaby – ik doe het niet goed, ik ben geen goede moeder.
Waar het bij afwijzingsgevoeligheid altijd om gaat, is dat je reageert vanuit oude pijn. Het is niet zozeer de situatie in het nu, maar iets van vroeger dat wordt geraakt. Een oude ervaring, overtuiging of gemis dat wordt aangeraakt, waardoor je heftiger reageert dan de situatie op zichzelf vraagt.
Gevoelens van afwijzing liggen diep verankerd in je systeem, wat maakt dat je ze niet 1, 2, 3 kunt loslaten of oplossen. Wat je te doen hebt, is erkennen dat deze gevoelens er zijn. Bewustwording hiervan zorgt ervoor dat je situaties gaat herkennen waarin dit speelt. Dit is een hele belangrijke, want van daaruit kun je zelf sturing gaan geven door de situatie feitelijk te bekijken. Wat gebeurt er precies? En wat doet dit met mij? Door een stap achterwaarts te nemen, kun je de situatie van een afstandje bekijken en voorkom je dat je in overlevingsstrategieën schiet, zoals pleasen, perfectionisme, jezelf afleiden of de neiging om alles dwangmatig onder controle te willen houden.
Herhaling is hierin de sleutel. Hoe vaker je dit proces doorloopt, hoe meer ruimte er ontstaat tussen wat er gebeurt en hoe jij erop reageert.